НАШ АДРАС:

Рэспубліка Беларусь, Брэсцкая вобласць, г.Пружаны. вул.Савецкая, 50
Т/ф:+375 1632 21896 маб.:+375333711342 (МТС)

Мы на сацсетках:
Пружаны 

Планіроўка сядзібы. Парк і сад.

Важнымі кампанентамі пружанскай сядзібы з’яўляліся парк і сад. На планах сядзібы 1843 і 1902 г.г. нанесеныя, праўда без эксплікацыі, іх зялёныя масівы. Па аналогіі з сучаснай сітуацыяй можна было бы меркаваць, што да поўначы ад галоўнай хаты размешчаны парк; паўднёвей будынка, з левага боку ад пружанскай дарогі — сад. Аднак, архіўныя дакументы 60-х гг. ХIХ у. супярэчаць гэтай здагадцы. У інвентарным апісанні сядзібнай хаты 1864 (66) г. згадваецца сад, у які спускалася лесвіца задняга ганка, т.ч. сад, паводле гэтага дакументу, размяшчаўся з паўночнага боку будынка.

У іншым дакуменце, прысвечаным апісанню секвестраванага маёнтка (таго жа часу) сказана, што пры фальварку Пружаны вакол фруктовага саду находзяцца высаджаныя рознага роду дрэвы, тры алеі і абведзены (т.ч. фальварак) ад поўнача-захаду каналам, зблізку якога находзіцца сажалка. У гэтым сведчанні важна тое, што:

1) пазначаныя межы фальварка (і парку?) — ён меў абмежаванне каналам і сажалкай;

2) дрэвы парку размяшчаліся за садам (па тэксце — нават атачалі яго);

3) у парку важнымі кампазіцыйнымі элементамі былі тры алеі.

У праверачным вопісе маёнтка 1895 г. згаданыя «фруктовый сад, небольшой парк и огород«, якія займалі амаль палову ўсёй сядзібнай зямлі. Судзячы па вышэйзгаданых планах маёнтка 1843 і 1902 г.г. парк у сядзібе ў сяр. ХIX ст. — пачатку ХХ ст. быў рэгулярнага тыпу. Аднак дакументы сведчаць, што ўжо ў сярэдзіне мінулага стагоддзі парк у сядзібе Швыкоўскага быў пейзажным. Нейкі Э.Лабко змясціў у жніўні 1860 г. у газеце «Русский инвалид» артыкул «Пружаны как уездный городок«. У гэтым артыкуле аўтар, вельмі высока ўзнімаючы дабрачыннасць В. Швыкоўскага і зваў яго «большим любителем и знатоком по садоводству«, згадвае таксама «прекрасный англицкий парк» у сядзібе пружанскага маршалка. Можна выказаць здагадку, што парк у сяр. ХIХ ст. — пачатку XX ст. быў камбінаваным — з рэгулярнай разбіўкай усяго масіва на квадраты, у межах якіх дрэвы былі скампанаваныя больш вольна, цалкам адпавядаючы рамантычнаму духу пейзажнага парку.

Такім чынам, ужо ў сярэдзіне мінулага стагоддзі парк, верагодна, меў распаўсюджванне на поўнача-захад да канала (як у цяперашні час), што не зафіксавана на плане 1902 г. Толькі на плане I952 г. бачны распаўсюджванне парку не толькі на захад, да канала р. Вец і за яго, але і на поўдзень — зарослым апынулася ўсё раней вольная прастора перад галоўным фасадам сядзібнага хаты.

park_z_vertol

У цяперашні час парк займае тэрыторыю больш 8 га. У пераважаюць ясень, вольха, граб, дуб. З трох раней існавалых алей парку захавалася одна‚ цэнтральная, якая праходзіць праз парк з поўдня на поўнач. Парк абмежаваны з усходу і поўначы каналамі і невялікай сажалкай раней існавала абвадненне.

Да поўдня ад парку за аранжарэяй размешчаны фруктовы сад, які карыстаўся не меншай вядомасцю ў поры гаспадарання тут В. Швыкоўскага. Тутака ж, з левага боку ад алеі, нахадзіўся некалі вінаграднік, які старажылы памятаюць яшчэ ў прадваенны час. Як пісаў Э. Лабко аб аранжарэі, вінаградніку і фруктовым садзе, «все это отличается большим вкусом и аккуратностью в исполнении«. Садам Швыкоўскага не пераставалі захапляцца і пазней: «Обширный сад этой резиденции был настоящим украшением« быўшы бяздзетным, маршалак уклаў у яго душу. Сад займаў плошчу каля 3 дзесяцін і складаўся з рознаўзроставых пладовых дрэў, «высоких« гатункаў груш, яблынь, сліў, вішняў, чарэшань. За садам даглядаў адмыслова прызначаны садоўнік. У саду нахадзіўся драўляны «флигель для склада садовнических снарядов«. У дакуменце згадваецца, што гэты флігель «от неизвестной причины сгорел«.

У цяперашні час няма ніякіх слядоў саду з паўночнага боку сядзібнага хаты.

Вакол саду і двара ў сярэдзіне ХІХ ст. існавала агароджа з «распиленных жердей о 35 кирпичных и 6 деревянных столбах«. Агароджа была «вовсе ветхой« і патрабавала «возобновления«. Уезд на сядзібны двор быў аформлены ў выглядзе падвойных драўляных «решетчатых« варот з двума малымі веснічкамі — «брамками« — абапал. Вароты і «брамки« былі пафарбаваныя чорнай алейнай фарбай. Пазней драўляныя ўязныя вароты былі замененыя каменнымі (пры В. Арбеліяні). Жыхары г. Пружаны памятаюць стаялую яшчэ ў пасляваенны час пры ўездзе ў маёнтак каменную «браму« з двума малымі «брамками«.

У канцы 40-х гг. яна была знесеная.

Опубликовать в Facebook
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в Одноклассники

1 комментарий: Планіроўка сядзібы. Парк і сад.

  • Спасибо за подробный и интересный рассказ.Белорусского языка не знаю,но всё поняла,правда читать сложновато,синхронно переводя на русский.Вы большие молодцы,что чтите и помните свою историю. С уважением, онлайн-посетители музея, Россия.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *